Eerste hulp is de eerste verzorging die een dier nodig heeft bij een ongeval of een plotseling ontstane of ontdekte ziekte. Het doel van eerste hulp is het redden van het leven van een dier, het verlichten van pijn, het voorkomen dat de verschijnselen verergeren en het bevorderen van herstel.

Hieronder vindt u informatie over een aantal veel voorkomende aandoeningen of situaties waarmee u te maken kunt krijgen met uw huisdier en informatie die van pas kan komen in dit soort situaties. Ga echter niet zelf dokteren en raadpleeg als u zich ongerust maakt over uw huisdier altijd een dierenarts. Probeer in geval van nood altijd kalm te blijven en denk aan uw eigen veiligheid. Een dier met pijn zal u waarschijnlijk proberen te bijten.

Deze EHBO-informatie is met zorg en met medewerking van een dierenarts tot stand gekomen. De Dierenambulance Amsterdam is niet aansprakelijk voor de gevolgen van ondeskundig medisch handelen.

Met dank aan dierenarts M. Souverein, Dierenkliniek Hoofdweg te Amsterdam en Sandra Oosterberg van de Dierenambulance Amsterdam.

Baarmoederontsteking
Bevalling
Bloedingen (ernstig) 
Botbreuken
Brandwonden                         
Epilepsie/toevallen       
Infecties                                  
Maagtorsie
Nier- en blaasproblemen
Oogletsel
Shock
Vergiftiging
Zonnesteek
Zoogperiode
Zwangerschap

Baarmoederontsteking:
Wat kunt u zien:
- uitvloeiing uit de vagina, die er bloederig bruin of pussig uitziet
- ziek, slecht eten, vaak snel moe en meer drinken
- koorts
- braken
Als deze toestand te lang duurt, kan het dier eraan overlijden.

Wat kunt u doen:
Het dier moet onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal het dier opereren om de baarmoeder en eierstokken te verwijderen. In minder ernstige gevallen zal het antibiotica krijgen; vaak is dit echter onvoldoende en zal het dier uiteindelijk toch geopereerd moeten worden.

De bevalling:
De eerste tekenen bij het moederdier zijn nesteldrang en onrust. Het dier loopt achter u aan en vraagt aandacht. Als de weeën zijn begonnen, wordt het jong 15 tot 30 minuten later geboren (het jong of vruchtvlies is in de vagina zichtbaar). Dit kan uitlopen tot een uur, maar als het jong dan nog niet geboren is, moet u uw dierenarts waarschuwen. Meestal regelt de natuur het allemaal zelf, dus raak niet meteen in paniek!

Geboorteposities kunnen zijn:
- kopligging
- stuitligging (komt vaak voor bij honden)
- stuitligging waarbij slechts een of geen van beide achterpoten naar achteren is gericht. Dit is voor het moederdier een moeilijke bevalling.

Als het dier steeds perst en er wordt geen jong geboren, wordt het tijd om te helpen. Als er een kopje of een pootje uit het geboortekanaal steekt kun je met een schone theedoek en handen de pootjes of het kopje vastpakken en voorzichtig trekken in de richting van de hakken van de moeder. Doe dit echter alleen als de moeder perst. Als er teveel weerstand is, moet je ophouden en de dierenarts waarschuwen. Als de weeën te zwak zijn kan de dierenarts een injectie toedienen om de weeën te versterken. Als dit allemaal niet wil baten kan uw dierenarts een keizersnede overwegen. Als de geboorte wel goed verloopt, worden de volgende jongen geboren met een tussenpoos van 15 min. tot 2 uur. De tijd tussen de geboorte van pups kan langer zijn. Meestal komt er na ieder jong een nageboorte, soms komen er twee nageboorten na twee jongen. De moeder eet dit meestal op. Sta haar dit ook toe.

Als de moeder de nageboorte er niet afhaalt kunt u dit voor haar doen. Verwijder het vlies, te beginnen bij het kopje, zodat het dier kan gaan ademhalen. Veeg het neusje en bekje voorzichtig schoon. Verwijder dan de rest van het vlies en breek de navelstreng door. Doe dit met de duim en wijsvinger van een hand en scheur de navelstreng op ong. 2 cm. af in de richting van de buik van het jong, zodat de kans op een navelbreuk heel klein is. Knip de streng niet met een schaar door omdat de kans op bloeden dan erg groot is. Wrijf het jong voorzichtig droog. Hiermee bevorder je de circulatie en de ademhaling. Laat het jong na de bevalling drinken bij de moeder. Als het dier niet kan drinken, kijk dan of zijn gehemelte goed is. Bij een niet goed gesloten gehemelte komt er melk terug uit de neusgaten. Het kan ook zijn dat de moeder niet voldoende melk heeft. Neem dan contact op met uw dierenarts.

Bloedingen (ernstig):
Slagaderlijke bloeding
Wat kunt u zien:
- Het bloed stroomt stootsgewijs uit de wond; bij iedere hartslag komt er een golfje bloed naar buiten.
- Het bloed is helderrood van kleur (het bevat veel zuurstof).

Aderlijke bloeding
Wat kunt u zien:
- Het bloed stroomt voortdurend uit de wond, waardoor er veel bloed verloren kan gaan.
- Het bloed is donkerrood van kleur (het bevat minder zuurstof).

Wat kunt u doen:
- Druk de bloedvaten dicht in de lies of oksel (van de gewonde poot). De bloeding zal over het algemeen snel stoppen. Bedek de wond met een gaasje, daarop een prop watten en zet dit vast met verband. Kunt u de bloeding op deze manier niet stoppen, leg dan een knevelverband aan.
- Leg bij een slagaderlijke bloeding een reep stof of b.v. een stropdas, circa 5 cm boven de wond, tussen de wond en het hart in. Maak in de zwachtel een knoop en leg hierop een pen of stevig stokje. Knoop dit er stevig op vast. Draai dan de pen of stokje rond totdat de reep stof strak om de poot zit. Als u zelf naar de dierenarts rijdt, knoop dan de strook op het stokje vast. Draai na 10 minuten de knevel los om het bloed te laten stromen. Dit is heel belangrijk om geen weefsel af te laten sterven.
- Bij heftige bloedingen aan kop of romp neemt u een schone doek en drukt dit stevig op de wond.

Ga bij al deze bloedingen meteen naar een dierenarts.

Botbreuken:
Botbreuken worden veroorzaakt door een aanrijding of een flinke val- of vechtpartij. Breuken kunnen ook ontstaan door bijvoorbeeld bottumor of botontkalking.

Wat kunt u zien:
- De poot staat in een vreemde stand of beweegt abnormaal
- Het dier kan niet meer op de poot staan
- Op de breukplaats is een zwelling te zien; het dier heeft veel pijn
- Het bot kan eventueel uit de huid steken

Wat kunt u doen:
- Het dier heeft pijn, dus let op dat u niet wordt gebeten
- Draai het dier op de niet gewonde zijde, waarbij de gebroken poot naar boven steekt
- Als u het bot uit de huid ziet steken, leg dan een schoon gaasje of schone doek op de wond, liefst iets vochtig gemaakt.
- Schuif een deken of dikke jas o.i.d. tussen de voor en achterpoten in de lengterichting, dit zorgt ervoor dat de gebroken poot stabiel komt te liggen.
- Leg een deken of een plank aan de rugzijde en trek het dier hierop door aan het rugvel en nekvel te trekken.
- Breng het dier naar de dierenarts
- Geef nooit pijnstillers

LET OP
Als uw dier is aangereden en niet opstaat, til uw dier dan niet zomaar op, u zou het letsel kunnen verergeren (rugletsel). Schuif hem het liefst op een plank (zie hierboven) of bel de dierenambulance voor vervoer. Wij weten hoe wij uw dier het best kunnen vervoeren en hebben al het materiaal op de ambulance om uw dier zo goed mogelijk te helpen.

Brandwonden:
Brandwonden ontstaan niet alleen door vuur/vlammen, maar ook door contact met chemische stoffen, zonnestralen, elektra of straling.

Wat kunt u zien:
- De vacht van uw dier kan geschroeid zijn, maar ook intact. Het is soms erg moeilijk om te zien of de huid verbrand is, door de aanwezigheid van haar of veren. De huid kan rood zijn, met of zonder blaren, een wit/beige of zelfs zwarte kleur hebben. Het dier heeft veel pijn. Let op: bij een derdegraads verbranding heeft het dier weinig tot geen pijn door beschadiging van de zenuwen. Het dier kan in shock raken, zeker bij derdegraads verbranding.

Wat kunt u doen:
- WATER, DE REST KOMT LATER
Houdt het verbrande deel onder zacht stromend lauw water ABSOLUUT GEEN IJSKOUD WATER, de haarvaten zullen zich hierdoor vernauwen, waardoor de hitte juist NIET het lichaam kan verlaten. Doe dit minimaal 20 minuten.
- Geef geen pijnstillers en smeer niets op de wond, dus ook geen boter of zalfjes!!! Neem contact op met uw dierenarts.

Brandplekken aan de bek:
Brandplekken in de bek kunnen ontstaan doordat het dier bijtende stoffen heeft opgelikt of in een elektrasnoer heeft gebeten. Ook planten kunnen brandblaren veroorzaken.

Wat kunt u zien:
- Er is blaarvorming aan de bek
- Dier ruikt uit de bek
- Dier braakt eventueel

Wat kunt u doen:
- Als het dier krampen heeft of bewusteloos is, ga dan onmiddellijk naar een dierenarts
- Als het dier niet bewusteloos is, spoel de bek dan goed met water
- Houdt de kop van het dier naar beneden, zodat er geen water in zijn luchtpijp kan lopen
- Ga naar de dierenarts en neem de gegeten stof of de plant mee

LET OP: OOK DOOR BEVRIEZING KUNNEN BRANDWONDEN ONTSTAAN
Brandwonden door bevriezing kunnen voornamelijk voorkomen aan staartpunt, oortoppen en voetzooltjes. De bevroren huid ziet er wit uit en als hij ontdooit, wordt hij rood, warm en pijnlijk.

Wat kunt u doen:
- Verwarm de bevroren delen LANGZAAM met een warme doek, of dompel de delen in handwarm water, ong. 24 graden Celsius. Doe dit minimaal 20 minuten en zorg ervoor dat het op laten lopen van de temperatuur heel geleidelijk gaat
- LET OP: WRIJF DE OREN NIET WARM, HIERDOOR KUNNEN DE HUIDCELLEN KAPOT GEWREVEN WORDEN
- Ga naar de dierenarts

Epilepsie/toevallen:
Bij epilepsie treedt een tijdelijk bewustzijnsverlies op.Epilepsie kan vele oorzaken hebben, o.a.: infectieziekten als honden/kattenziekte en tetanus, verwondingen aan de kop, koorts, zonnesteek, te hoog/te laag bloedsuikergehalte, medicijnen en vergiftiging. Eepilepsie kan ook aangeboren zijn, maar soms wordt er geen oorzaak gevonden.

Wat kunt u zien:
- Spierkrampen; onwillekeurige samentrekkingen van de spieren.
- Het dier kan urine en/of ontlasting laten lopen.
- Overmatig speekselen en eventueel bloed uit de bek, doordat de tong tussen de kaken geklemd zit.

Wat kunt u doen:
- Zorg dat het dier zichzelf en u niet kan verwonden, maar houdt het dier niet stevig vast.
- Doe de radio of televisie uit (het geflikker van tv kan een nieuwe aanval uitlokken) en maak de kamer schemerig.
- Wacht rustig tot de aanval over is (de aanval kan enkele minuten duren).
- Geef tijdens een aanval nooit eten of drinken of medicijnen in de bek, het dier kan er in stikken.

- Meestal is de aanval eenmalig. Overleg met de dierenarts wat u verder moet doen. Het kan voorkomen dat uw dier aanval na aanval krijgt. Het hart en de ademhaling krijgen het heel zwaar te verduren. Ga dan zo snel mogelijk naar de dierenarts zonder te wachten tot de aanvallen over zijn. Indien het een eenmalige aanval was, laat het dier dan heel rustig bijkomen. Minimaal een half uur.

Infecties:
Er is een verschil tussen virusziektes en bacteriële ziektes.

Bij de hond
A virus:
Hondenziekte; HCC; Parvo; Aujeszky; Rabiës; Corona
B bacterie:
Ziekte van Weil; TBC; Tetanus; Salmonella
C:
KennelhoestBij de kat
A virus:
Kattenziekte; Aujeszky; Rabiës; FelV; FIP; FIV
B bacterie:
TBC; Salmonella; Tetanus
C :
Niesziekte

Preventie bij de hond
Pups kunnen vanaf de leeftijd van 6 weken geënt worden tegen hondenziekte en parvovirus. Dit is de zogenaamde puppy enting. Omdat het afweersysteem nog niet volledig is ontwikkeld, biedt deze enting slechts een voorlopige bescherming. Als de hond 9 weken is krijgt het zijn eerste grote cocktail tegen de ziekte van Weil en parvo. Na 2 tot 3 weken volgt hierop de grote cocktail tegen hondenziekte, parvo, ziekte van Weil en besmettelijke leverziekte. In het vervolg is
dan elk jaar slechts een cocktailprik nodig.

Preventie bij de kat
Katten worden op 8 en 12 weken gevaccineerd tegen kattenziekte en niesziekte. Hierna volgt jaarlijks een herhaling.

Wat ziet u:
Hondenziekte, HCC, Parvo en de ziekte van Weil geven alle de volgende klachten:
- Braken, diarree, koorts, kans op uitdroging en zich flink ziek voelen.
- Kattenziekte is te vergelijken met het Parvovirus; het geeft hetzelfde klachtenbeeld.

Besmetting vindt plaats door direct contact.

Hondenziekte, ofwel de ziekte van Carré
Deze ziekte komt over de gehele wereld voor en heeft uiteenlopende symptomen zoals hoesten, neusuitvloeing, maar ook blijvend zenuwletsel. De ziekte kan op alle leeftijden voorkomen, maar treft vooral jonge honden.

HCC ofwel Hepatitus Contagiosa Canis
Dit virus wordt verspreidt via de urine van besmette honden. De symptomen variëren van koorts tot een ernstige leverontsteking, waarbij het dier hoge koorts heeft, niets eet en uiteindelijk dood gaat.

Parvo
Besmetting vindt plaats door direct contact. Koorts, braken, diarree (vaak met bloed erbij). De ontlasting heeft een zoete, weeïge geur. Zeer hardnekkig virus. Kan lang buiten de hond in leven blijven, dus na een geval van parvo altijd het gehele huis goed ontsmetten (vraag uw dierenarts om informatie).

Ziekte van Aujeszky
Besmetting is mogelijk via ongekookt varkensvlees en kopvlees van het rund. Het advies is dan ook om deze vleessoorten altijd te koken. De verschijnselen
zijn hersenverschijnselen met abnormaal gedrag, enorme jeuk vooral bij de hond, die zo erg is dat het dier zichzelf helemaal openkrabt. Er is geen
behandeling mogelijk. Euthanasie is de enige mogelijkheid.

Hondsdolheid oftewel Rabiës
Rabiës is een ziekte die voor kan komen bij alle warmbloedige dieren en overgebracht kan worden op de mens. Het is een dodelijk virus dat zich meestal pas meerdere weken na de besmetting openbaart. De besmetting is over het algemeen het gevolg van een beet of een krab van een besmet dier. Via een klein wondje verspreidt het virus zich naar de zenuwen en de hersenen. In een later stadium van de ziekte verspreidt het zich door het hele lichaam en naar de speekselklieren. Het speeksel is dan ook vaak de bron van infectie voor het volgend slachtoffer.Verschijnselen zijn: gedragsverandering (druk dier wordt erg rustig en omgekeerd), kwijlen, een afhangende onderkaak en uiteindelijk watervrees en agressie. Bij vertrek naar het buitenland is een vaccinatie verplicht!!!

Corona
Corona is een betrekkelijk nieuwe ziekte die vaak samen wordt genoemd met het Parvovirus. Het wordt veroorzaakt door een virus dat zich in de ontlasting van besmette honden bevind. De verschijnselen zijn koorts, braken, niet meer willen eten en geeft een oranje-kleurige diarree. De kans op genezing ligt wel iets hoger dan bij Parvo.

Kennelhoest
De verschijnselen zijn hoesten met keelklachten, waarbij het dier meestal geen zieke indruk maakt. De ziekte komt vooral voor waar veel honden samen zijn, bijv. kennels. De smetstof verplaatst zich via de lucht.

Leptospirose
Leptospirose is een verzamelnaam van ziektes, beter bekend als de Ziekte van Weil. Deze ziekte komt bij zowel mensen als dieren voor, o.a. bij honden en ratten. De belangrijkste infectiebron is water, dat besmet is geraakt met urine van geïnfecteerde dieren. De leptospiren kunnen gedurende maanden worden uitgescheiden door dieren waarbij de infectie sluimerend in de nieren aanwezig is. Vooral de nieren, maar ook de lever lopen hierdoor blijvend schade op. De hond heeft hoge koorts, gele slijmvliezen en donkergele urine. Ook als uw hond nooit zwemt, is het toch zinvol om hem te laten enten, omdat Leptospirose niet alleen de Ziekte van Weil betreft en de ziekte ook gevaarlijk is voor mensen.

Zoönose
Als een besmettelijke ziekte, die voorkomt bij een dier, ook besmettelijk is voor een mens en omgekeerd, spreken we van een zoönose.
O.a. de volgende meest voorkomende ziektes zijn besmettelijk voor de mens: Rabiës (Hondsdolheid), Leptospirose (o.a. Ziekte van Weil), TBC (Tuberculose) en Salmonella (Paratyphus).

FeLV oftewel Feline Leukemia Virus
Bloedarmoede met vergroting van de lymfeklieren, milt en lever en woekeringen van witte bloedcellen. Tussen het moment van besmetten en ziek worden, kunnen jaren liggen. D.m.v. bloedtesten is het virus aan te tonen. De ziekte is tot op heden niet te genezen.

FIP oftewel feline infectious peritonitus
Dit is een besmettelijke buikvliesontsteking die in verschillende vormen voor kan komen. De natte vorm; er is vochtontwikkeling in de buik of borstholte. Dit vocht is lichtgeel en trekt draden. Deze vorm is niet te genezen. De droge vorm geeft vage klachten. De behandeling is gericht op de symptomen. De kat kan ook drager zijn, wat wil zeggen dat het dier zelf niet ziek is, maar wel andere katten kan besmetten.

FIV is vergelijkbaar met het HIV virus (AIDS) bij de mens. (De mens kan niet besmet raken door de kat en omgekeerd, het is dus geen zoönose). De ziekte is niet te genezen en er is geen enting mogelijk. Bij binnenkatten is de kans op besmetting niet al te groot, behalve uiteraard door bijtwonden en dekkingen. FeLV, FIP en FIV beginnen met vage klachten, zoals vermageren, diarree, niezen, slechter eten etc. Besmetting vindt plaats door zeer intensief contact zoals vechten (bijtwonden) en dekkingen.

Niesziekte
De verschijnselen zijn als een verkoudheid, dus niezen, keelklachten, wat koorts en eventueel oogontsteking. Het wordt veroorzaakt door een aantal virussen en bacteriën en hierdoor is de enting niet helemaal betrouwbaar. Het is zeer besmettelijk en gemakkelijk mee te nemen via kleding of schoeisel. Kijk dus altijd uit als u bij mensen op bezoek gaat wiens kat niesziekte heeft. Het virus is echter zwak, dus desinfectie is goed mogelijk (kleding meteen in de was doen, etc.).

Worminfecties
Er zijn veel soorten worminfecties, maar we noemen de twee belangrijkste, die zowel bij de hond als de kat kunnen voorkomen. Spoelwormen, besmettelijk voor de mens (zoönose), vooral bij kinderen o.a. via de zandbak, lijken op spaghetti en komen vooral bij jonge dieren voor, omdat ze al in de baarmoeder besmet raken (bij honden). Jonge dieren moeten al vrij snel ontwormd worden. De meeste lintwormen die bij kat en hond voorkomen zijn niet besmettelijk voor de mens. De tussengastheer is de vlo. Stukjes lintworm zien eruit als rijstkorrels. Als uw dier vlooien heeft, heeft hij ook zeker wormen. Het is sowieso verstandig om uw dier 4 maal per jaar te ontwormen.

Maagtorsie:
Een maagtorsie of maagdraaiing is een spoedgeval.Het komt voornamelijk voor bij grote hondenrassen, wat niet wil zeggen dat een teckel geen maagtorsie zou kunnen krijgen. Een maagtorsie kan ontstaan door teveel eten ineens, verkeerd eten of teveel beweging direct na de maaltijd kan er een grote gasontwikkeling ontstaan waardoor de maag plaatselijk uitzet. Daardoor gaat de maag draaien. In ernstige gevallen wordt de maag bij de slokdarmzijde alsook bij de dunne darmzijde afgesloten. Ook de bloedcirculatie wordt afgesloten. Hierdoor ontstaat nog meer gasontwikkeling en de maag zwelt nog meer op. U zult begrijpen dat er daardoor grote druk op het middenrif komt, waardoor de hond het benauwd krijgt.Wat kunt u zien:
- Uw hond probeert te braken, echter zonder succes.
- Overmatig speekselen
- Hond is onrustig
- De buik zwelt op, met name links achter de ribboog
- Benauwdheid

De hond zal in shock raken en uiteindelijk overlijden. Wees dus altijd zeer alert als uw hond probeert te braken zonder succes! Wat kunt u doen:
- Onmiddellijk naar de dierenarts! Alleen spoedige hulp kan uw hond redden.
- Als het kan, laat dan uw hond zelf lopen naar uw auto.
- Heeft u geen vervoer, bel dan de dierenambulance voor transport, ook als het dier niet meer in staat is om te lopen.
- Wees voorzichtig met tillen als u uw hond zelf gaat vervoeren; oefen geen druk uit op de buik.
- Tijdens het vervoer mag de hond gaan staan, liggen of zitten; dwing het dier niet om een andere positie in te nemen.

De dierenarts zal proberen via een sonde de maag te bereiken en deze te ledigen, zodat gas, vloeistoffen en etensresten uit de maag komen. Als dit niet meteen lukt zal hij/zij de maag puncteren met een dikke naald om de gassen te laten ontsnappen. Als de behandeling succes heeft moet het dier onder observatie blijven, omdat kans op herhaling groot is. Als de voorgaande behandelingen niet lukken, kan men besluiten om de hond te opereren, alhoewel de prognose niet altijd even gunstig is.

Hoe kunt u een maagtorsie voorkomen:
- Laat uw hond voor het eten uit of zorg ervoor dat er anderhalf uur tussen de maaltijd en het spelen/uitlaten ligt.
- Geef meerdere keren per dag een kleine maaltijd, i.p.v. een grote hoeveelheid in een keer
- Zet het voedsel op een verhoging, zodat de hond tijdens het eten zo weinig mogelijk lucht naar binnen krijgt.

Nier- en blaasproblemen::
De nieren en de blaas zorgen ervoor dat afvalstoffen en overtollig vocht uit het bloed worden gehaald. Ze dienen als het ware als een filter voor het bloed. Een veel voorkomende kwaal bij oudere honden, maar vooral katten is dat de nierfunctie achteruit gaat, waardoor er afvalstoffen achterblijven in het bloed. Dit wordt een niervergiftiging genoemd. Het dier is hierbij duidelijk ziek.